Anh Tuấn làm trưởng nhóm kinh doanh ở TP.HCM, lương theo hợp đồng 30.000.000 đồng/tháng, công ty đóng bảo hiểm trên đúng mức lương này. Vợ anh cũng đi làm; hai vợ chồng thống nhất anh đăng ký hai con (7 tuổi và 3 tuổi) là người phụ thuộc. Năm 2025, phiếu lương của anh có dòng thuế thu nhập cá nhân 455.000 đồng mỗi tháng. Từ tháng 1/2026, dòng đó về 0.
Không phải công ty quên khấu trừ. Đó là kết quả của hai thay đổi cùng có hiệu lực cho kỳ tính thuế 2026: mức giảm trừ gia cảnh mới (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15) và biểu thuế lũy tiến 5 bậc của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 — luật có hiệu lực từ 01/7/2026 nhưng Điều 29 khoản 2 cho áp dụng biểu mới với thu nhập từ tiền lương, tiền công ngay từ kỳ tính thuế năm 2026.
Những con số đang áp dụng
| Yếu tố | Trước 2026 | Kỳ tính thuế 2026 |
|---|---|---|
| Giảm trừ bản thân | 11.000.000 đ/tháng | 15.500.000 đ/tháng |
| Giảm trừ mỗi người phụ thuộc | 4.400.000 đ/tháng | 6.200.000 đ/tháng |
| Biểu thuế | 7 bậc: 5% – 10% – 15% – 20% – 25% – 30% – 35% | 5 bậc: 5% (đến 10 triệu) – 10% (trên 10 đến 30 triệu) – 20% (trên 30 đến 60 triệu) – 30% (trên 60 đến 100 triệu) – 35% (trên 100 triệu) |
| Bảo hiểm bắt buộc phần người lao động | BHXH 8% + BHYT 1,5% (trần 20 lần lương cơ sở = 50.600.000 đ) + BHTN 1% (trần 20 lần lương tối thiểu vùng) | |
Tính cho anh Tuấn, từng bước
| Bước | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| 1. Thu nhập chịu thuế | Lương gross (không có khoản miễn thuế) | 30.000.000 đ |
| 2. Trừ bảo hiểm bắt buộc | 8% + 1,5% + 1% = 10,5% × 30.000.000 | − 3.150.000 đ |
| 3. Trừ giảm trừ bản thân | − 15.500.000 đ | |
| 4. Trừ giảm trừ 2 người phụ thuộc | 2 × 6.200.000 | − 12.400.000 đ |
| 5. Thu nhập tính thuế | 30.000.000 − 3.150.000 − 15.500.000 − 12.400.000 = −1.050.000 | 0 đ |
| 6. Thuế TNCN | 0 đ | |
| 7. Thực nhận | 30.000.000 − 3.150.000 | 26.850.000 đ |
Với hai người phụ thuộc, mốc không phải nộp thuế là thu nhập sau bảo hiểm 27.900.000 đồng (15,5 + 2 × 6,2). Người đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương như anh Tuấn thì lương gross đến khoảng 31,17 triệu vẫn chưa phát sinh thuế. Theo cách tính cũ, cùng mức 30 triệu phải nộp 455.000 đồng/tháng, tức 5.460.000 đồng/năm.
Tự nhập lương, số người phụ thuộc và vùng của mình vào công cụ tính thuế TNCN tiền lương, gross – net 2026 để xem bảng tương tự.
Cùng lương 30 triệu, đổi một dữ kiện
| Tình huống | Thu nhập tính thuế | Thuế/tháng (2026) | Thuế/tháng (luật cũ) |
|---|---|---|---|
| 2 người phụ thuộc | 0 đ | 0 đ | 455.000 đ |
| 1 người phụ thuộc | 5.150.000 đ | 257.500 đ | 967.500 đ |
| Không có người phụ thuộc | 11.350.000 đ | 635.000 đ (500.000 + 135.000) | 1.627.500 đ |
| 2 người phụ thuộc, nhưng công ty chỉ đóng bảo hiểm trên 10 triệu | 1.050.000 đ | 52.500 đ | — |
| Lương 40 triệu, 2 người phụ thuộc | 7.900.000 đ | 395.000 đ | 1.650.000 đ |
| Lương 50 triệu, 2 người phụ thuộc | 16.850.000 đ | 1.185.000 đ | 3.340.000 đ |
Dòng thứ tư nói lên một điều ngược trực giác: đóng bảo hiểm thấp hơn lương thật làm thuế tăng, vì phần bảo hiểm được trừ trước khi tính thuế nhỏ đi. Thực nhận hằng tháng cao hơn một chút (28,9 triệu thay vì 26,85 triệu), nhưng đổi lại là trợ cấp thai sản, thất nghiệp và lương hưu sau này đều tính trên nền 10 triệu.
Ở dòng 50 triệu, thu nhập tính thuế 16,85 triệu chia làm hai phần: 10 triệu đầu chịu 5% (500.000 đ), 6,85 triệu tiếp theo chịu 10% (1.185.000 − 500.000 = 685.000 đ). Đây là "lũy tiến từng phần": lên bậc chỉ làm phần vượt chịu thuế suất cao hơn, không làm cả khoản lương bị tính lại theo bậc mới — nỗi lo "tăng lương lên bậc thuế thì thực nhận giảm" là không có cơ sở.
Ai được tính là người phụ thuộc
- Con dưới 18 tuổi (tính đủ theo tháng) — không xét thu nhập. Gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con ngoài giá thú, con riêng của vợ/chồng.
- Con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
- Con đang theo học tại Việt Nam hoặc nước ngoài (đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề, kể cả con 18 tuổi đang học lớp 12) — với điều kiện không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng không vượt mức quy định.
- Vợ hoặc chồng, cha mẹ (kể cả cha mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế), anh chị em ruột, ông bà, cháu ruột… mà hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động, không có thu nhập hoặc thu nhập thấp, và người nộp thuế đang trực tiếp nuôi dưỡng.
Mức thu nhập bình quân tháng tối đa của người phụ thuộc thuộc diện xét thu nhập đã được văn bản hướng dẫn luật mới nâng lên 3 triệu đồng (trước 2026 là 1 triệu). Bố mẹ có lương hưu 4 triệu/tháng vì vậy vẫn không thể là người phụ thuộc. Người vợ đang đi làm, dù lương thấp, cũng không phải người phụ thuộc vì còn trong tuổi và có khả năng lao động.
Đăng ký thế nào
- Lập bản đăng ký người phụ thuộc, nộp cho công ty (nếu công ty khấu trừ thay) hoặc nộp trực tiếp trên eTax. Mã số định danh cá nhân trên căn cước dùng làm mã số thuế của người phụ thuộc.
- Kèm hồ sơ chứng minh: giấy khai sinh của con; với cha mẹ, giấy tờ chứng minh quan hệ và tình trạng không có khả năng lao động hoặc hết tuổi lao động; với con đang học, giấy xác nhận của nhà trường.
- Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế. Hai vợ chồng cùng khai một đứa con là lỗi bị phát hiện khi quyết toán, dẫn đến truy thu và tiền chậm nộp.
Tháng có thưởng Tết: khấu trừ cao, quyết toán được trả lại
Giả sử tháng 12/2026 anh Tuấn nhận thêm thưởng tháng 13 và thưởng Tết tổng 60.000.000 đồng, cùng với lương 30 triệu. Công ty khấu trừ theo tháng như sau:
| Bước | Cách tính | Số tiền |
|---|---|---|
| Thu nhập chịu thuế tháng có thưởng | 30.000.000 + 60.000.000 | 90.000.000 đ |
| Trừ bảo hiểm + giảm trừ | 3.150.000 + 15.500.000 + 12.400.000 | − 31.050.000 đ |
| Thu nhập tính thuế | 58.950.000 đ | |
| Thuế khấu trừ tháng đó | 10 tr × 5% + 20 tr × 10% + 28,95 tr × 20% | 8.290.000 đ |
Nhưng thuế thật tính trên cả năm 2026 (tổng thu nhập năm 420 triệu), quyết toán cho ra: 420.000.000 − 37.800.000 (bảo hiểm cả năm) − 186.000.000 (giảm trừ bản thân 12 tháng) − 148.800.000 (2 người phụ thuộc × 12 tháng) = 47.400.000 đồng thu nhập tính thuế năm, chỉ ở bậc 5% (bậc 1 năm đến 120 triệu) → thuế cả năm 2.370.000 đồng. Đã bị khấu trừ 8.290.000 đồng thì được hoàn 5.920.000 đồng. Không tự quyết toán, hoặc không uỷ quyền cho công ty, là để số tiền đó nằm lại ngân sách.
Khoản giảm trừ mới khi quyết toán: y tế và giáo dục
Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho trừ thêm khi quyết toán năm: chi phí khám chữa bệnh tối đa 23 triệu/năm và chi phí giáo dục – đào tạo tối đa 24 triệu/năm, cho người nộp thuế và người phụ thuộc, có hoá đơn, chứng từ. Ví dụ một người lương 30 triệu, 1 con: khấu trừ cả năm 3.090.000 đồng (257.500 × 12). Quyết toán khai thêm học phí của con 30 triệu (chỉ được trừ 24 triệu) và viện phí 8 triệu: thu nhập tính thuế năm còn 29.800.000 đồng, thuế 1.490.000 đồng, được hoàn 1.600.000 đồng. Khoản đã được bảo hiểm y tế, công ty hay người khác chi trả thì không được tính.
Sai lầm hay gặp
- Nghĩ thuế bằng 0 thì khỏi cần đăng ký người phụ thuộc. Tháng có thưởng, tháng tăng lương sẽ bị khấu trừ như người không có người phụ thuộc.
- Quên đăng ký con mới sinh, hoặc quên khai bổ sung khi quyết toán cho các tháng trước khi đăng ký.
- Hai vợ chồng cùng khai một con, hoặc tiếp tục khai con đã đi làm, bố mẹ đã có lương hưu trên mức thu nhập cho phép.
- Uỷ quyền quyết toán cho công ty khi trong năm có lương theo hợp đồng từ 3 tháng trở lên ở hai nơi cùng lúc — trường hợp này phải tự quyết toán.
- Đặt ngưỡng chịu thuế trên lương gross thay vì trên thu nhập sau bảo hiểm.
Hạn quyết toán và khi nào cần người có chuyên môn
Người tự quyết toán thường có hạn đến cuối tháng thứ 4 của năm sau (với năm 2026 là cuối tháng 4/2027; hạn rơi vào kỳ nghỉ lễ 30/4 – 1/5 thì lùi sang ngày làm việc đầu tiên sau kỳ nghỉ); người uỷ quyền cho công ty theo lịch của công ty, thường trong quý I. Nên nhờ luật sư hoặc người làm thuế chuyên nghiệp khi:
- Bị cơ quan thuế truy thu do khai trùng người phụ thuộc nhiều năm, kèm tiền chậm nộp.
- Công ty đã khấu trừ thuế trên phiếu lương nhưng không nộp, hoặc không cấp chứng từ khấu trừ.
- Có thu nhập từ nhiều nguồn: lương, cho thuê nhà, cổ tức, thu nhập từ nước ngoài.
Muốn xem cùng lúc lương net, bảo hiểm và chi phí doanh nghiệp ở các mức 20, 40, 60 triệu: đọc Lương gross – net 2026 thực nhận bao nhiêu. Người hay làm thêm giờ nên đọc thêm cách tính lương làm thêm giờ, làm đêm, ngày lễ vì khoản này nay được miễn thuế toàn bộ trong giới hạn luật cho phép.
Hỏi đáp nhanh
Lương bao nhiêu thì bắt đầu phải nộp thuế TNCN năm 2026?
Tính trên thu nhập sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc: không có người phụ thuộc là trên 15,5 triệu/tháng; 1 người phụ thuộc trên 21,7 triệu; 2 người phụ thuộc trên 27,9 triệu. Với người đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương (10,5%), các mốc gross tương ứng xấp xỉ 17,3 triệu, 24,2 triệu và 31,2 triệu.
Hai vợ chồng cùng đi làm có được cùng tính con là người phụ thuộc không?
Không. Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm. Hai vợ chồng thống nhất ai đăng ký cho con nào; thường nên để người có thu nhập cao hơn đăng ký vì phần thuế được giảm nằm ở bậc thuế suất cao hơn.
Đăng ký người phụ thuộc muộn thì có mất giảm trừ những tháng trước không?
Giảm trừ cho người phụ thuộc tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng. Nếu trong năm chưa được tính, khi quyết toán thuế năm người nộp thuế vẫn có thể kê khai để được giảm trừ cho các tháng đó, kèm hồ sơ chứng minh. Vì vậy con sinh tháng 3 mà tháng 9 mới đăng ký thì vẫn nên khai từ tháng 3 khi quyết toán.
Tiền làm thêm giờ có bị tính thuế không?
Từ kỳ tính thuế 2026, Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 miễn thuế toàn bộ tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm trong giới hạn giờ làm thêm của Bộ luật Lao động; trước đây chỉ miễn phần trả cao hơn giờ làm việc bình thường. Phần làm thêm vượt giới hạn giờ vẫn chịu thuế.
Con đang học đại học có thu nhập làm thêm thì còn là người phụ thuộc không?
Con từ 18 tuổi trở lên đang đi học vẫn là người phụ thuộc nếu không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt mức quy định. Theo văn bản hướng dẫn luật mới, mức này là 3 triệu đồng/tháng (trước 2026 là 1 triệu). Con dưới 18 tuổi thì không xét điều kiện thu nhập.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.