Cho vay 200 triệu, 3 năm chưa đòi được: lãi bao nhiêu mới đúng luật

Ngày 15/9/2023, anh Hùng chuyển khoản 200 triệu đồng cho chị Lan — bạn học cũ — để chị xoay vốn mở cửa hàng. Hai bên viết tay một tờ giấy vay: thời hạn một năm, lãi 1%/tháng (12%/năm), trả cả gốc lẫn lãi một lần vào ngày 15/9/2024. Đến hạn, chị Lan xin khất. Qua năm 2025 thì chỉ còn những tin nhắn "tháng sau em gửi". Đến tháng 10/2026, khoản nợ đã quá hạn hơn hai năm.

Câu anh Hùng hỏi nhiều nhất không phải là "có đòi được không" mà là "đòi được bao nhiêu": chỉ 200 triệu, hay 200 triệu cộng 12%/năm cho cả ba năm, hay còn hơn thế? Câu trả lời nằm ở Điều 466 và Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015, cùng cách Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn tính tại Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP. Bài này đi từng bước với đúng con số của anh Hùng.

Ba khoản tiền lãi khác nhau, không phải một

Sai lầm phổ biến nhất khi tự tính là lấy 12%/năm nhân cho toàn bộ thời gian từ ngày đưa tiền đến hôm nay. Luật không tính như vậy. Một khoản vay có lãi mà quá hạn không trả sinh ra ba dòng lãi tách biệt, mỗi dòng một lãi suất, một mốc thời gian:

1. Lãi trong hạn — tính theo lãi suất đã thoả thuận, cho khoảng thời gian vay (từ ngày nhận tiền đến ngày đến hạn). Điều 466 khoản 5 điểm a.
2. Lãi trên nợ gốc quá hạn — bằng 150% lãi suất vay đã thoả thuận, tính trên số gốc chưa trả, cho thời gian chậm trả. Điều 466 khoản 5 điểm b, "trừ trường hợp có thoả thuận khác".
3. Lãi trên tiền lãi chưa trả — tiền lãi trong hạn đến hạn mà không trả thì chính khoản lãi đó cũng chịu lãi chậm trả theo mức 50% trần lãi suất = 10%/năm (Điều 466 khoản 5 điểm a dẫn chiếu khoản 2 Điều 468).

Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP, Điều 5, đưa ra đúng ba công thức này cho hợp đồng vay không phải hợp đồng tín dụng (tức vay giữa cá nhân, giữa cá nhân với doanh nghiệp không phải ngân hàng). Đây là thứ thẩm phán sẽ dùng khi lập bảng tính trong bản án.

Bảng tính từng bước cho khoản vay của anh Hùng

Mốc tính: đến ngày 14/10/2026. Quy ước của Tòa là tính lãi theo ngày thực tế, chia 365. Năm 2024 là năm nhuận nên đoạn từ 15/9/2023 đến 15/9/2024 dài 366 ngày.

Như vậy, nếu tính đến giữa tháng 10/2026, anh Hùng có cơ sở yêu cầu khoảng 303,9 triệu đồng, chứ không phải 200 triệu, cũng không phải 200 triệu × 12% × 3 năm = 272 triệu như cách tính nhẩm. Chênh lệch giữa cách tính nhẩm và cách tính đúng là hơn 30 triệu đồng — đủ để quyết định có nên đi kiện hay không.

Có thể kiểm lại các con số này, hoặc thay bằng số của chính mình, ở công cụ tính lãi vay, lãi chậm trả: chọn "Vay tiền có thoả thuận lãi", nhập gốc, lãi suất, ngày nhận tiền, ngày đến hạn và ngày muốn tính đến.

Con số còn tiếp tục tăng mỗi ngày

Tòa không tính lãi đến ngày nộp đơn mà đến ngày xét xử sơ thẩm (Điều 6 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP định nghĩa thời điểm này là ngày tuyên án hoặc ngày ra quyết định công nhận sự thoả thuận). Với khoản vay của anh Hùng, mỗi ngày trôi qua tiền lãi tăng thêm:

• lãi trên gốc quá hạn: 200.000.000 × 18% / 365 ≈ 98.630 đ/ngày;
• lãi trên tiền lãi chưa trả: 24.065.753 × 10% / 365 ≈ 6.593 đ/ngày.

Tổng khoảng 105.000 đồng mỗi ngày, tức chừng 3,2 triệu đồng mỗi tháng. Một vụ đòi nợ thông thường mất từ 4 đến 8 tháng từ lúc nộp đơn đến khi xét xử sơ thẩm, nên số tiền trong đơn khởi kiện chỉ là số tạm tính; trong quá trình giải quyết, nguyên đơn được trình bày lại số lãi tính đến ngày xét xử.

Ba biến thể hay gặp — con số đổi thế nào

Biến thể 1: chị Lan đã trả đủ lãi trong hạn, chỉ còn nợ gốc

Nhiều người vay vẫn chuyển tiền lãi hằng tháng cho đến lúc khó khăn. Nếu 24,07 triệu lãi trong hạn đã trả đủ, dòng thứ nhất và dòng thứ ba biến mất; chỉ còn lãi trên gốc quá hạn: 74.860.274 đ, tổng phải trả 274.860.274 đ. Đây là lý do sao kê ngân hàng các lần trả lãi quan trọng với cả hai bên: người vay cần nó để không bị tính trùng, người cho vay cần nó để chứng minh lãi suất thực tế hai bên đã áp dụng khi giấy vay ghi không rõ.

Biến thể 2: cho vay không lấy lãi

Nếu giấy vay ghi "vay không lãi" hoặc không nói gì về lãi, trong thời hạn vay không có tiền lãi. Nhưng đến hạn mà không trả thì Điều 466 khoản 4 cho người cho vay quyền đòi lãi trên số tiền chậm trả theo mức 10%/năm (50% trần của khoản 2 Điều 468). Với 200 triệu quá hạn từ 15/9/2024 đến 14/10/2026: 200.000.000 × 10% × 759/365 = 41.589.041 đ. "Cho vay không lãi" vì vậy không có nghĩa là mất trắng tiền lãi khi người kia chây ì. Bài giấy vay không ghi lãi suất thì tính lãi thế nào phân tích kỹ trường hợp này.

Biến thể 3: lãi thoả thuận cao hơn 20%/năm

Nếu tờ giấy ghi lãi 3%/tháng (36%/năm), phần vượt 20%/năm không có hiệu lực (Điều 468 khoản 1). Tòa sẽ tính lãi trong hạn ở mức 20%/năm và lãi quá hạn bằng 150% của mức hợp lệ đó. Tiền lãi người vay đã trả vượt trần được trừ vào nợ gốc. Người cho vay đòi theo đúng con số trên giấy sẽ bị Tòa bác phần vượt — và vẫn phải chịu án phí trên phần bị bác. Xem thêm lãi suất cho vay bao nhiêu là hợp pháp.

Còn kiện được không: thời hiệu và một chi tiết ít người biết

Tranh chấp hợp đồng có thời hiệu khởi kiện 3 năm kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự). Với khoản vay đến hạn 15/9/2024, mốc chót rơi vào khoảng 15/9/2027 — có thể tra nhanh bằng công cụ tính thời hiệu cho tranh chấp hợp đồng.

Ba điểm người trong nghề luôn kiểm tra trước khi kết luận "hết thời hiệu":

• Thời hiệu tính lại từ đầu khi bên vay thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, hoặc trả được một phần nợ (Điều 157 Bộ luật Dân sự). Một tin nhắn "em xin khất đến Tết trả anh 200" hay một lần chuyển 5 triệu đều có thể là mốc tính lại. Đó là lý do không nên xoá tin nhắn cũ, kể cả những tin rất khó chịu.
• Tòa chỉ áp dụng thời hiệu khi có đương sự yêu cầu, và yêu cầu đó phải đưa ra trước khi Tòa sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc (Điều 149 khoản 2 Bộ luật Dân sự). Bên vay không viện dẫn thì Tòa vẫn xét bình thường.
• Tiền gốc có thể đòi cả khi đã quá 3 năm. Tòa án nhân dân tối cao, tại Công văn 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021, giải đáp rằng khi thời hiệu khởi kiện hợp đồng vay đã hết, bên cho vay vẫn có thể khởi kiện yêu cầu đòi lại tài sản (nợ gốc) và Tòa thụ lý, giải quyết không phụ thuộc yêu cầu áp dụng thời hiệu — vì yêu cầu đòi lại tài sản không bị giới hạn thời hiệu theo Điều 155 khoản 2. Phần lãi thì vẫn chịu thời hiệu. Nói cách khác: để quá hạn, người cho vay mất phần lãi chứ chưa chắc mất phần gốc.

Đi kiện thì tốn bao nhiêu

Yêu cầu 303,9 triệu đồng là vụ án dân sự có giá ngạch, rơi vào bậc từ trên 6 triệu đến 400 triệu đồng: án phí bằng 5% giá trị tranh chấp theo Danh mục án phí ban hành kèm Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Nguyên tắc chịu án phí là ai thua phần nào chịu phần đó. Đây là lý do tính đúng quan trọng hơn tính nhiều: đòi 36%/năm theo giấy rồi bị bác phần vượt trần thì người cho vay phải chịu 5% án phí trên chính phần bị bác. Chi tiết từng bậc án phí có ở công cụ tính án phí vụ án dân sự và bài kiện đòi 500 triệu tạm ứng án phí bao nhiêu.

Từ ngày 01/7/2025, vụ đòi nợ giữa cá nhân trong nước thuộc thẩm quyền sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú. Trước khi thụ lý, đơn có thể được chuyển sang hoà giải viên tại Tòa theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Tòa án 2020 — thủ tục này không mất phí, và biên bản hoà giải thành được Tòa ra quyết định công nhận, có giá trị thi hành như bản án.

Những sai lầm làm hỏng một khoản đòi nợ chắc thắng

• Đưa tiền mặt, không giấy tờ. Không có giấy vay, không có chuyển khoản, chỉ có lời kể của người làm chứng là đặt mình vào thế khó nhất. Chuyển khoản kèm nội dung "cho [tên] vay theo giấy ngày…" là chứng cứ rẻ nhất mà mạnh nhất.
• Giấy vay không ghi ngày đến hạn. Khi đó khoản vay là vay không kỳ hạn (Điều 469): người cho vay phải báo trước một thời gian hợp lý rồi mới được coi là đến hạn. Gửi một tin nhắn hoặc thư bảo đảm yêu cầu trả trước một ngày cụ thể để "chốt" mốc tính lãi chậm trả.
• Đòi theo lãi "cộng dồn vào gốc". Công thức của Nghị quyết 01/2019 không có bước nhập lãi vào gốc rồi tính lãi tiếp; trên tiền lãi chưa trả chỉ tính thêm lãi chậm trả 10%/năm theo Điều 466. Bảng tính kiểu "lãi mẹ đẻ lãi con" hầu như chắc chắn bị bác phần chênh — và nguyên đơn chịu án phí trên phần đó.
• Đăng thông tin người vay lên mạng xã hội để "bêu". Có thể bị xử lý về xâm phạm danh dự, nhân phẩm hoặc thông tin cá nhân, và làm hoà giải gần như không còn cửa.
• Nhận lại tài sản thay tiền mà không lập văn bản. Nhận xe, nhận đồ trừ nợ mà không ghi giá trị trừ bao nhiêu thì về sau hai bên cãi nhau tiếp về chính con số đó.

Giấy tờ nên chuẩn bị trước khi gửi yêu cầu hoặc nộp đơn

1. Giấy vay, hợp đồng vay (bản gốc để đối chiếu; bản sao nộp kèm đơn).
2. Sao kê tài khoản thể hiện lần chuyển tiền vay và các lần nhận tiền lãi, tiền trả bớt.
3. Tin nhắn, email, ghi âm có nội dung thừa nhận nợ hoặc hẹn trả. Với tin nhắn Zalo, Messenger, nên giữ nguyên thiết bị, chụp màn hình kèm thông tin tài khoản, và với khoản lớn có thể nhờ Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung.
4. Bảng tính lãi chi tiết như bảng ở trên, ghi rõ căn cứ Điều 466, 468.
5. Thông tin nơi cư trú hiện tại của bên vay — để xác định đúng Tòa có thẩm quyền.

Trước khi kiện, nên gửi một văn bản đòi nợ có số tiền gốc, số lãi tạm tính và thời hạn trả. Văn bản này vừa là chứng cứ về việc đã đòi, vừa có thể "mở" lại thời hiệu nếu bên kia trả lời thừa nhận khoản nợ. Cách xử lý khi bên vay im lặng, chặn liên lạc được trình bày ở bài cho vay bị chặn Zalo, đòi nợ thế nào.

Khi nào nên nhờ luật sư

Một khoản vay rõ ràng như của anh Hùng — có giấy, có chuyển khoản, có tin nhắn thừa nhận — hoàn toàn có thể tự làm đơn. Nên có luật sư xem hồ sơ khi:

• sắp chạm mốc 3 năm và không chắc mốc thời hiệu đã được tính lại hay chưa;
• bên vay có dấu hiệu tẩu tán tài sản (bán nhà, sang tên xe) — cần yêu cầu Tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong toả tài khoản, cấm chuyển dịch tài sản, kèm khoản tiền bảo đảm phải nộp;
• khoản vay có nhiều lần giải ngân, trả bớt nhiều lần, lãi suất thay đổi giữa chừng — bảng tính phải chia nhiều đoạn;
• bên vay nói đã trả bằng tiền mặt, hoặc cho rằng tiền chuyển là góp vốn, không phải cho vay;
• có dấu hiệu bên vay dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu — lúc đó cần cân nhắc ranh giới giữa tranh chấp dân sự và tội lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm (xem vay tiền không trả: lừa đảo hay dân sự).

Số liệu trong bài được tính theo luật đang có hiệu lực ngày 14/10/2026. Với khoản vay của chính mình, cách nhanh nhất là nhập vào công cụ tính lãi rồi mang bảng kết quả đi hỏi ý kiến luật sư nếu số tiền lớn.

Hỏi đáp nhanh

Cho vay có lãi quá hạn thì lãi quá hạn tính bằng bao nhiêu?

Lãi trên nợ gốc quá hạn bằng 150% lãi suất vay đã thoả thuận, tính cho thời gian chậm trả (Điều 466 khoản 5 điểm b Bộ luật Dân sự), trừ khi hợp đồng thoả thuận khác. Tiền lãi trong hạn chưa trả còn chịu thêm lãi chậm trả 10%/năm.

Tòa tính lãi đến ngày nào?

Đến ngày xét xử sơ thẩm (ngày tuyên án hoặc ngày ra quyết định công nhận sự thoả thuận), theo Điều 6 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP. Số lãi ghi trong đơn khởi kiện chỉ là số tạm tính và được trình bày lại khi xét xử.

Quá 3 năm có còn đòi được tiền cho vay không?

Phần lãi chịu thời hiệu 3 năm. Phần gốc, theo giải đáp tại Công văn 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021, vẫn có thể khởi kiện đòi lại tài sản và Tòa giải quyết không phụ thuộc yêu cầu áp dụng thời hiệu. Ngoài ra, thời hiệu được tính lại khi bên vay thừa nhận nợ hoặc trả một phần (Điều 157).

Người vay đã trả đủ lãi trong hạn thì còn phải trả gì?

Chỉ còn nợ gốc và lãi trên nợ gốc quá hạn. Với 200 triệu, lãi 12%/năm, quá hạn 759 ngày, lãi quá hạn là 200.000.000 × 18% × 759/365 = 74.860.274 đồng.

Kiện đòi khoảng 300 triệu thì nộp tạm ứng án phí bao nhiêu?

Án phí dân sự có giá ngạch từ trên 6 triệu đến 400 triệu là 5% giá trị yêu cầu; tạm ứng bằng 50% số đó. Với 303,9 triệu: án phí dự tính khoảng 15,2 triệu, tạm ứng khoảng 7,6 triệu đồng. Thắng toàn bộ thì được trả lại tạm ứng.